Voyager 1
Inson yasagan eng uzoq jism: 1977-yilda uchirilgan, 2012-yildan yulduzlararo fazoda, 2026-yil noyabrida Yerdan qariyb bir yorugʻlik kuni uzoqlikda.
3D atlasda ochish →Bu nima?
Voyager 1 NASAning 1977-yil 5-sentabrda uchirilgan kosmik zondi. U Yupiter va Saturn yonidan uchib oʻtish uchun qurilgan va bu vazifani bajargan: 1979-yil 5-martda Yupiter, 1980-yil 12-noyabrda esa Saturn yonidan oʻtgan. Shundan keyin u sayyoralar hududidan chiqib, Quyoshdan uzoqlashishda davom etdi va hamon toʻxtamagan.
2012-yil 25-avgustda Voyager 1 geliosferani, yaʼni quyosh shamoli hosil qilgan ulkan pufakni tark etgan birinchi kosmik apparat boʻldi. Oʻsha paytda u Quyoshdan 121,6 a.b., yaʼni Yerga nisbatan taxminan 120 baravar uzoqda edi. Shundan beri u yulduzlararo fazoda, yulduzlar orasidagi siyrak gaz ichida uchmoqda. Bu odamlar yasagan eng uzoqdagi jism.
Asosiy raqamlar
| Voyager 1 | |
|---|---|
| Uchirilgan sana | 1977-yil 5-sentabr |
| Quyoshdan uzoqligi | taxminan 25,8 mlrd km (172 a.b.), 2026-yil 13-noyabr holatiga |
| Yerdan uzoqligi | taxminan 25,9 mlrd km, 2026-yil 13-noyabr holatiga |
| Radiosignalning bir tomonga yetib borish vaqti | taxminan 24 soat |
| Quyoshga nisbatan tezligi | taxminan 17 km/s |
| Bir kunda bosib oʻtadigan masofasi | taxminan 1,46 mln km |
| Geliosferani tark etgan | 2012-yil 25-avgust, 121,6 a.b. masofada |
| Energiya manbai | 3 ta radioizotop generator, uchirilganda har biri taxminan 158 Vt |
Buni qayerdan bilamiz?
Voyager 1 hamon NASAning Uzoq kosmik aloqa tarmogʻi (Deep Space Network), yaʼni yirik radioantennalar tizimi orqali Yer bilan bogʻlanib turadi. Radiosignalning u yerga borib-qaytishiga ketadigan vaqt va zond harakati tufayli signal chastotasining biroz siljishi muhandislarga uning qanchalik uzoqda ekanini va qanchalik tez harakatlanayotganini aytib beradi. Shunday kuzatuvlar asosida JPL uning yoʻlini hisoblaydi; yuqoridagi raqamlar JPL Horizons tizimidan 2026-yil 13-noyabr uchun olingan.
Voyager 1 ning uzoqligi har soniyada taxminan 17 km ga ortadi, shuning uchun u haqidagi har qanday raqam faqat bitta sana uchun toʻgʻri. Uning Yerdan uzoqligi yil davomida biroz tebranib ham turadi, chunki Yerning oʻzi Quyosh atrofida aylanadi va goh zondga yaqinlashib, goh undan uzoqlashadi.
Ajoyib, lekin rost
- Voyager 1 bir yorugʻlik kuni masofasiga yetay deb qoldi. NASA uning Yerdan bir yorugʻlik kuni uzoqlikka 2026-yil 18-noyabrda yetishini kutmoqda: shunda Yerdan yuborilgan radiobuyruq u yerga roppa-rosa 24 soatda yetadi, javob esa yana 24 soatda qaytadi.
- Zond bortida “Oltin plastinka” bor: 55 tildagi salomlar, Yerning 35 xil tovushi, 90 daqiqalik musiqa va 115 ta tasvir yozilgan, ustidan oltin qoplangan mis disk. U kimdir uni qachondir topib qolishi umidida joylangan.
- Voyager 1 Quyoshdan 40 a.b. uzoqlikdan oltita sayyoraning “oilaviy suratini” olgan. Undagi Yer tasviri, kichkina yorugʻ nuqta, Karl Saganning mashhur “Xira havorang nuqta” (Pale Blue Dot) gʻoyasiga ilhom bergan.
- U 1979-yilda Yupiter yonidan oʻtayotib, Yupiterning halqalari borligini kashf etgan.
- Uning energiyasi parchalanayotgan radioaktiv moddaning issiqligidan olinadi, bu issiqlik esa asta kamayib boradi. Energiyani tejash uchun NASA uning asboblarini birin-ketin oʻchirmoqda.
- Sekundiga 17 km tezlik ham kosmik miqyosda sekin. Voyager 1 faqat Oort bulutining, yaʼni Quyoshni oʻrab turgan muzli jismlarning olis qobigʻining ichki chegarasiga yetishi uchun taxminan 300 yil kerak. Xuddi shunday tezlikda uchadigan apparat eng yaqin yulduz Proksima Sentavrgacha boʻlgan masofani taxminan 75 000 yilda bosib oʻtgan boʻlardi.
Atlasda qayerda?
Qidiruvga Voyager 1 deb yozing yoki Voyager 1 havolasini bosing: kamera uning hozirgi joyiga uchadi, atlas uni JPL Horizons vektorlari asosida chizadi. Keyin kamerani uzoqlashtirib, hatto uning 49 yillik yoʻli ham eng yaqin yulduz Proksima Sentavrgacha boʻlgan masofa oldida qanchalik kichik ekanini koʻring. Boshqa yulduzlararo zondlar haqida kosmik apparatlar, “Oltin plastinka” va boshqa xabarlar haqida yulduzlarga yuborilgan xabarlar, u ortda qoldirgan Quyosh tizimi haqida esa alohida maqolalarda oʻqing.