Batafsil
Kosmik atlasning barcha maqolalari bir joyda: xaritadan foydalanishdan tortib yulduzlar, galaktikalar, qora tuynuklar va Quyosh tizimigacha.
3D atlasda ochish →Shu yerdan boshlang
- Atlasdan qanday foydalaniladi: harakatlanish, qidiruv, qatlamlar, maʼlumot kartasi va sayohat.
- Masofa birliklari: astronomik birlik, yorugʻlik yili va parsek.
Koinotni qanday oʻlchaymiz
- Parallaks: yulduzlargacha masofa sof geometriya bilan.
- Yulduz kattaligi: astronomlar yorqinlikni qanday oʻlchaydi.
- Qizil siljish: choʻzilgan yorugʻlik galaktikalar qanchalik uzoqligini aytadi.
- Oʻtmishga qarash vaqti: uzoqqa qarash oʻtmishga qarash demakdir.
- Masofa noaniqligi: nega har bir masofaning oraligʻi bor va atlas uni qanday koʻrsatadi.
- Gaia: qariyb ikki milliard yulduzni oʻlchagan kosmik apparat.
- DESI: millionlab galaktikalarni 3D xaritaga tushirgan asbob.
- Kosmik toʻr: galaktikalar va boʻshliqlarning ulkan toʻri.
- Laniakea va kosmik oqimlar: uy oʻta toʻdamiz, Buyuk Attraktor va galaktikalar qanday oqishi.
Yulduzlar va ulardan qolgan narsalar
- Yulduz: termoyadro sintezi bilan porlaydigan qaynoq gaz sharlari.
- Yulduz toʻdasi: birga tugʻilgan yulduzlar.
- Tumanlik: gaz va chang bulutlari, yulduzlar beshigi va qabri.
- Oq mitti: Quyoshsimon yulduzdan qolgan Yer kattaligidagi choʻgʻ.
- Oʻta yangi yulduz qoldigʻi: portlagan yulduzdan qolgan bulut.
- Neytron yulduz: shahar kattaligigacha siqilgan yulduz yadrosi.
- Pulsar: soatdek aniq urib turadigan aylanuvchi neytron yulduzlar.
- Qora tuynuk: hatto yorugʻlik ham chiqa olmaydigan joy.
- Ekzosayyora: boshqa yulduzlar atrofidagi sayyoralar.
Galaktikalar
- Somon Yoʻli: bizning uy galaktikamiz.
- Mahalliy guruh: galaktik qoʻshnilarimiz.
- Galaktika: koinot boʻylab sochilgan yulduz orollari.
- Kvazar: qora tuynuklar quvvat beradigan eng yorqin mayoqlar.
Boshqa xabarchilar va eng qadimgi yorugʻlik
- Rentgen osmoni: eROSITA koʻrgan qaynoq gaz, portlagan yulduzlar va toʻdalar.
- Tez radio chaqnash: boshqa galaktikalardan keladigan millisekundlik radio chaqnashlar.
- Yuqori energiyali neytrinolar: kosmik tezlatkichlardan keladigan «arvoh» zarralar.
- Kosmik mikrotoʻlqinli fon: Katta portlashdan 380 000 yil keyingi eng qadimgi yorugʻlik.
Quyosh tizimi
- Quyosh tizimi: Quyosh va uning atrofida aylanadigan hamma narsa.
- Quyosh, Merkuriy, Venera, Yer, Oy, Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun, Pluton va asteroidlar kamari.
Inson va boshqalarni izlash
- Yulduzlararo kosmik apparatlar: Quyosh tizimini tark etayotgan beshta zond.
- Yulduzlarga xabarlar: nimani, qayerga yuborganmiz.
- SETI: boshqa sivilizatsiyalarni tinglash.
Diqqatga sazovor obyektlar
- Sgr A*, Somon Yoʻli markazidagi qora tuynuk.
- M87*, surati birinchi boʻlib olingan qora tuynuk.
- Gaia BH3, Galaktikamizda maʼlum boʻlgan eng ogʻir yulduz qora tuynugi (topilgan paytda, 2024).
- Qisqichbaqa tumanligi, 1054-yilgi oʻta yangi yulduz qoldigʻi.
- Proxima b, eng yaqin qoʻshni yulduzimizning sayyorasi.
- TRAPPIST-1, Yer kattaligidagi yettita sayyorasi bor yulduz.
- Voyager 1, yulduzlararo fazoga chiqqan birinchi kosmik apparat.
- Aresibo xabari, 1974-yilda M13 ga yuborilgan radio-otkritka.
- Wow! signali, 1977-yildan qolgan 72 soniyalik sir.