Asteroidlar kamari
Mars va Yupiter oraligʻidagi keng toshli jismlar halqasi: katalogda 1,3 milliondan ortigʻi bor, lekin hammasi birga Oydan ham yengil.
3D atlasda ochish →Bu nima?
Asosiy asteroidlar kamari — Mars (1,52 a.b.) va Yupiter (5,20 a.b.) orbitalari oraligʻida Quyosh atrofida aylanadigan toshli jismlarning keng halqasi. Asteroidlar Quyosh tizimi shakllanishining ilk davridan qolgan toshli qoldiqlardir. Ularning kattaligi mayda toshlardan tortib mitti sayyora boʻla oladigan darajada katta Tsereragacha boradi.
NASAning Reaktiv harakat laboratoriyasi (JPL) asosiy kamar asteroidini orbitasi boʻyicha belgilaydi: uning Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi 2,0 va 3,2 a.b. oraligʻida boʻladi va u hech qachon Quyoshga 1,666 a.b. dan yaqin kelmaydi. Bu halqaning kengligi taxminan 1,2 a.b., yaʼni 180 mln km chamasi.
Asosiy raqamlar
| Asosiy asteroidlar kamari | |
|---|---|
| Joylashuvi (oʻrtacha orbital masofa) | Quyoshdan 2,0–3,2 a.b. |
| Katalogdagi asosiy kamar asteroidlari | 1 396 520 ta (JPL, 2026-yil 13-noyabr) |
| Katalogdagi barcha asteroidlar | 1 580 494 ta (JPL, 2026-yil 13-noyabr) |
| 1 km dan kattalarining taxminiy soni | 1,1–1,9 million |
| Umumiy massasi | Oy massasidan kam |
| Eng katta jismi | Tserera, radiusi 476 km (mitti sayyora) |
| Kamar massasidagi Tserera ulushi | taxminan 25 % |
| Eng katta asteroid (Tsererani hisoblamaganda) | Vesta, diametri taxminan 530 km |
Buni qayerdan bilamiz?
Asteroidlar tundan tunga fondagi yulduzlarga nisbatan siljiydigan xira nuqtalar sifatida topiladi. Jism yetarlicha koʻp marta kuzatilgach, uning orbitasini hisoblash mumkin boʻladi va u kataloglarda raqam oladi. Jadvaldagi sonlar toʻgʻridan-toʻgʻri NASA JPL laboratoriyasining Kichik jismlar maʼlumotlar bazasidan olingan va kuzatuvlar yangi jismlar haqida xabar bergani sari oʻsib boradi.
Yaqindan olingan bilimlar kosmik apparatlardan keladi. NASAning Dawn apparati Vesta atrofida aylanib, uni 2012-yil 4-sentabrda tark etgan, soʻng 2015-yilda Tsereraga yetib borgan. Apparatning harakati asteroid yonida qanday oʻzgarishini kuzatib, olimlar uni “tortib” koʻradi. Bunday oʻlchovlar Tsereraning qanchalik ogʻirligini koʻrsatadi: NASA maʼlumotiga koʻra, birgina Tserera butun kamar massasining chorak qismini tashkil etadi.
Ajoyib, lekin rost
- Milliondan ortiq asteroid tirband joyga oʻxshab tuyuladi, ammo ularning hammasi birgalikda Oyimizdan ham kam massaga ega. Kengligi 180 mln km boʻlgan halqaga sochilgani uchun ular orasida ulkan boʻshliqlar qoladi.
- Tsererani 1801-yilda Juzeppe Piatssi kashf etgan. 2006-yildan beri u Pluton, Xaumea, Makemake va Erida bilan birga mitti sayyora hisoblanadi.
- Tsereraning 25 foizgacha qismi suvdan iborat boʻlishi mumkin, uning asosiy qismi, ehtimol, sirt ostidagi muz mantiyada.
- Tsererada bir sutka taxminan 9 soat, bir yil esa taxminan 4,6 Yer yili davom etadi; u Quyoshdan oʻrtacha 2,8 a.b. uzoqlikda aylanadi.
- Sonlar tez oʻsmoqda: JPL barcha turdagi 1 580 494 ta maʼlum asteroidni hisobga olgan, NASA esa birgina kamarda 1 km dan katta 1,1–1,9 million jism va yana millionlab maydaroqlari bor, deb baholaydi.
Atlasda qayerda?
Kamar Mars va Yupiter orbitalari oraligʻida joylashgan. Ikki sayyoradan biriga uching va ikkala orbita koʻringuncha uzoqlashing: asteroidlar kamari ular orasidagi boʻshliqni egallaydi. Ikki tomondagi sayyoralar haqida Mars va Yupiter maqolalarida, ancha uzoqdagi muzli jismlar haqida esa Pluton va Quyosh tizimi maqolalarida oʻqing.
Asteroidlar va kometalar qatlami yoqilganda Kichik sayyoralar markazi roʻyxatidagi 1,58 million asteroidning har biri vaqt panelidagi sana uchun oʻz oʻrnida, orbitasiga qarab rangda chiziladi: kamar qum rangida, Yerga yaqin obyektlar zargʻaldoq, Yupiter troyanlari yashil, Koyper kamari koʻk. Tserera va Vesta yorliq bilan belgilangan; orbitasini koʻrish uchun istalgan nuqtani bosing. Kometalar haqida alohida maqola bor: Kometa.